Tirane 26 Qershor 2008, fjala ne Parlament.
Jo vetëm teorikisht, por gjerësisht në praktikë në vendet në zhvillim apo në tranzicion është provuar lidhja, marrëdhënia e ndërsjelltë midis një Qeverisje të mirë dhe rezultateve më të larta social-ekonomike. Përgjithësisht sot parimet e përgjithshme për një drejtim më të mirë në qeverisje me parimet specifike për menaxhimin e financave publike janë të lidhura ngushtësisht bashkë. Si një dëshmi politiko-ekonomike dokumentare vijnë dhe ligjet për menaxhimin e sistemit buxhetor në vende të vecanta bazuar në aksiomën: Buxheti është Dokumenti Politik Kryesor  i Qeverisë.
Projektilgji për "Menaxhimin e Sistemit Buxhetor në Republikën e Shqipërise" duke konfirmuar praktikat më të mira bashkëkohore njëherazi përshkruan integralisht kolonat themelore të një qeverisje të mirë që përmblidhen në:
1) Transaprenca; 2) Përgjegjshmëria; 3) Efikasiteti; 4) Pjesmarrja; 5) Koherenca e Veprimeve.
Ndërkohë qartas konfirmohen në Nenin 4 të Projektligjit në fjalë "Parimet e Funksionimit të Sistemit Buxhetor" dhe në tërësi në draft praktika më e mirë në menaxhimin e financave publike që përkon me karakteristika të tilla si:
1) Disiplina fiskale në përputhje me stabilitetin  makroekonomik me zhvillimin e qëndrueshëm, ekonomik dhe social;
2) Shpërndarja e burimeve në përputhje me objektivat strategjike
3) Përdorimi ekonomik, eficent dhe efektiv i burimeve publike,...etj.
Meqënëse buxheti është Dokumenti i vetëm më i rëndësishëm i Qeverisë ku objektivat politike gjejnë zbatim në realitet me të drejtë menaxhimi i financave publike shihet në rradhë të parë në strukturën, parimet dhe bazat e procesit buxhetor, marrdhëniet financiare ndërqeveritare dhe përgjegjësite për zbatimin e legjislacionit buxhetor, në tërësi (ky objekt jepet dhe në Nenin 1 të drafit qe po diskutojmë si: Objekt i Ligjit).
Transaprenca e Buxhetit e përcaktuar si publikimi i plotë i të gjithë informacionit fiskal në kohën e duhur dhe sistematikisht si dhe parime të tjera promovohen sot gjerësisht në reformën e menaxhimit të financave publike në mbarë botën nga një numër organizatash ndërkombëtare si Fondi Monetar Ndërkombëtar, Organizata për Bashkëpunim Ekonomik dhe Zhvillim, Banka Botërore për Rindërtim dhe Zhvillim, Forumi i Stabilitetit Financiar etj. Sot Ligjet organike të buxheteve në vecanti  dhe politikat  makroekonomike të kërkuara, infrastruktura institucionale dhe e tregut i referohen gjërësisht në gjenezë e zbatim dokumentave të tilla  të institucioneve të sipërpërmëndura si: Kodi i Praktikave të Mira të FMN-së për Transparencën Fiskale, 12 Standartet kyc për një sistem efektiv financiar të Forumit të Stabilitetit Financiar apo "Praktikat më të mira" të Organizatës për Bashkëpunim  Ekonomik dhe Zhvillim, për transparencën e buxhetit  të cilat përfshijnë edhe shkallën e lartë të përgjegjshmërisë dhe transparencës.
 Transparenca Fiskale në thelb është një oponencë  publike në strukturën dhe funksionet e Qeverisë, qëllimet dhe parashikimet  e politikës fiskale dhe llogaritë e sektorit  publik. Sintetikisht, Kodi i rishikuar i FMN-së për praktikat më të mira në transparencë fiskale kërkon dhe garanton katër parime bazë:
I. Role dhe përgjegjësi të qarta
II. Mundësia e marrjes së informacionit nga Publiku
III. Përgatitja, zbatimi dhe raportimi i buxheteve të hapura (apo raportimi transparent i buxhetit)
IV. Garantimi i Integritetit
Nisur  nga pasqyrimi i plotë i këtyre parimeve në draftin që po diskutojmë po i përshkruajmë shkurtimisht:
Role dhe Përgjegjësi të qarta. Ky parim ka të bëjë me një informacion të qartë mbi strukturën dhe funksionet e Qeverisë, përgjegjësite brënda Qeverisë dhe marrdhëniet ndërmjet Qeverisë dhe pjesës tjetër të ekonomisë kombëtare.
Mundësia e marrjes së informacionit nga Publiku. Ky parim thekson rëndësinë e publikimit të një informacioni fiskal gjithpërfshirës, në afate kohore të caktuara. Është thelbësore që ky informacion të publikohet në një format i cili mund të aksesohet lehtë nga përdoruesit e informacionit, të cilët jo gjithmonë mund të jenë specialistë në fushën e financave publike.
Përgatitja, Zbatimi dhe Raportimi Transparent i një Buxheti. Ky parim ka të bëjë me llojin e informacionit për procesin e buxhetit që bëhet i disponueshem.
Garantimi i integritetit. Ky parim i referohet cilësisë së të dhënave fiskale dhe nevojës për mbikqyrje të pavarur të informacionit fiskal.
Pikërisht të gjitha këto parime edhe praktika përbëjnë themelin ideologjik të këtij projekt-ligji të ri. Projekt ligji për menaxhimin e sistemit buxhetor në RSH ndërtohet mbi bazën e koncepteve të akteve ligjore egzistuese në fushën e financave publike sikurse merr në konsideratë edhe ndryshimet që sjell politika e Qeverisë përsa i përket menaxhimit të financave publike. Vecanërisht, projekti parashtron një bazë ligjore për:
1 Programin Buxhetor Afatmesëm
2 Konsolidimin e reformave të administratës publike duke synuar depolitizimin e shërbimit civil përmes prezantimit të sistemeve efektive të llogaridhënies
3 Riorganizimin e marrdhënieve ndërqeveritare
4 Fuqizimin e menaxhimit të investimeve publike si me financim të brendshëm ashtu edhe me financim të huaj
5 Standartet ndërkombëtare statistikore dhe të kontabilitetit publik dhe
6 Monitorimin dhe kontrollin e brendshëm financiar publik.
Qartas këto jepen dhe në relacionin shoqërues të këtij projekt-ligji, përgatitur nga  Qeveria. Programi buxhetor afatmesëm përbën një risi thelbesore në krahasim me ligjin egzistues organik. Përmes programimit buxhetor afatmesëm mundësohet një lidhje e drejtperdrejtë e qëllimeve dhe objektivave politike të cdo institucioni buxhetor me buxhetin e tyre. Në të njëjtën kohë sigurohet një transparencë më e madhe, vecanërisht për Kuvendin, për shpërndarjen e burimeve publike në programe për produkte që përbëjnë prioritete për qeverisjen. (përmendim neni 25-Projekti i Programit Buxhetor afatmesëm, neni 26-Programi Buxhetor afatmesëm, neni 28-P.B.A i rishikuar etj)
Për më tepër, programimi buxhetor afatmesëm, përmes një parashikimi afatmesëm të shpenzimeve publike mundëson një analizë në nivel produktesh të realizuara për një periudhë afatmesme në funksion të përmbushjes së objektivave në programin e Qeverisë dhe të realizimit të politikave të deklaruara në komunitet. Përkatësisht edhe funksioni i monitorimit nuk do të jetë thjesht në bazë të përqindjeve të realizimit të inputeve, por në bazë të realizimit të objektivave dhe realizimit të produkteve. Me synim përmirësimin e cilësisë së shpenzimeve publike, me rëndësi të vecantë, të njëjta koncepte të programimit buxhetor afatmesëm janë parashtruar edhe për qeverisjen në nivel vendor.
Për të gjithë aktorët pjesmarrës në procesin e menaxhimit të shpenzimeve publike është përcaktuar qartë roli dhe përgjegjësia në bazë të funksionit të tyre, duke mundësuar dallimin mes funksioneve politike dhe atyre të shërbimit civil që përkojnë me aspekte menazheriale të procesit. Kështu është përcaktuar qartë roli i titullarëve të institucioneve si vizionarë dhe politikbërës në sferën e tyre funksionale dhe roli i nënpunësve autorizues (neni 18-nënpunësi i parë autorizues, neni 19-nënpunësi autorizues) si zyrtarë të cilët mbajnë përgjegjësi për menaxhimin e shpenzimeve publike  me eficencë, efektivitet dhe ekonomi në funksion të performancës dhe arritjes së objektivave të përcaktuara politikisht nga titullarët e institucioneve. Kështu më shumë kohë i dedikohet cilësisht formulimit të orientimeve politike dhe më shumë mundësi i krijohet Kuvendit për të nxitur cilesinë optimale të financave publike.
Me rëndësi të vecantë për këtë ligj është përafrimi i koncepteve me standartet ndërkombëtare të acquis communautaire të BE-së në fushën e kontabilitetit publik në përputhje me Statistikat Financiare Qeveritare (Government Finance Statistics- GFS) dhe në fushën e kontrollin të brendshëm financiar publik dhe të inspektimit financiar. Përkatësisht njësi të pavarura të auditimit (të konfirmuara këto në nenin 69-auditimi i brëndshëm) ngrihen pranë cdo institucioni buxhetor për të mundësuar vlerën e parasë të shpenzimeve publike dhe në mënyrë të vecantë krijohet edhe baza ligjore për inspektime financiare, detaje rreth të cilit do të duhet të sanksionohen në një ligj të vecantë (neni 70-inspektimi financiarë).
Si konkluzion, projekt-ligji për menaxhimin e shpenzimeve publike, në përputhje me Kodin e Praktikave të Mira për Transparencën Fiskale, mundëson :
1. Role dhe Përgjegjësi të qarta.
a. Sektori i qeverisjes së përgjithshme (qëndror, vendor dhe fondet speciale) dallohet dukshëm nga pjesa tjetër e sektorit publik dhe pjesa tjetër e ekonomisë, dhe rolet dhe përgjegjësitë për politikat dhe menaxhimin janë të qarta (neni 5-buxheti i shtetit, neni 6-buxheti vendor, neni 7-fondet speciale).
b. Ka një kuadër të qartë ligjor dhe administrativ për menaxhimin fiskal (neni 8, neni 9, neni 10).
2. Mundësia e marrjes së informacionit nga Publiku.
a. Publikut i ofrohet informacion i plotë për aktivitetin fiskal në të kaluarën (dy vite përpara), vitin korrent dhe vitet e ardhshme (3 vjet) të qeverisjes së përgjithshme (neni 23-vlerësimet dhe parashikimet makroekonomike dhe buxhetore)
b. Një angazhim është marrë për të publikuar herë pas here informacionin fiskal (neni 32, neni 34).
3. Pergatitja, Zbatimi dhe Raportimi Transparent i nje Buxheti.
a. Dokumentacioni i buxhetit specifikon objektivat politike fiskale, vlerësimet dhe parashikimet makroekonomike dhe politikën bazë për buxhetin dhe identifikon risqet kryesore fiskale (neni 23)
b. Informacioni i buxhetit prezantohet në një mënyrë që lehtëson analizat e politikave dhe nxit llogaridhënien (neni 29-projekt-buxheti vjetor, neni 24).
c. Procedurat për zbatimin dhe monitorimin e fondeve të miratuara dhe për mbledhjen e të ardhurave janë të qarta (neni 39, neni 40, neni 41).
d. Ka raportime të rregullta fiskale në parlament dhe në publik (neni 23, neni 25, neni 42 etj).
4. Garantimi i integritetit.
a. Informacioni fiskal plotëson standartet e pranuara mbi të dhënat cilësore (GFS).
b. Informacioni fiskal është subjekt i një shqyrtimi të pavarur (Kontrolli i Lartë i Shtetit) (neni 71-auditimi i jashtëm) .
Në përfundim, me kthimin e këtij projekt-ligji në ligj mbas votimit në Parlament, mund të themi që vërtet sistemi buxhetor në Republikën e Shqipërisë do të menaxhohet me transparencë, parashikueshmëri, disiplinë fiskale, nëpërmjet një përdorimi ekonomik dhe eficent të burimeve publik, duke i realizuar këto në bazë të një strategjie të qartë makro-ekonomike dhe fiskale të Këshillit të Ministrave.

Shenim: Raporti i Legjislacionit paraqet një përmbledhje të veprimtarisë ligjvënëse për këtë legjislaturë. Në të përfshihen ligje të miratuara, objektivat kryesorë, të dhëna e statistika.

Ligj nr. 9936, datë 26.06.2008 "Për menaxhimin e sistemit buxhetor në RSH".
Data e hyrjes në Kuvend 26.03.2008
Nismë e KM
Komisionet parlamentare që kanë shqyrtuar:
Komisioni për Ekonominë dhe Financat
Shqyrtimi në seancë plenare: 26.06.2008
Ligji është miratuar me:  66 vota pro, 3 kundër, 9 abstenime.
Shumica e kërkuar: e thjeshtë

Ligji është kontribut i një pune të gjatë, rreth 5-vjeçare, të specialistëve të Ministrisë së Financave, mbështetur në konsulencën e specializuar të institucioneve ndërkombëtare, në mënyrë të veçantë të DFID (Qeverisë Britanike), në kuadrin e një projekti të përbashkët. Ai është konsultuar me komunitetin e donatorëve dhe institucione të ndryshme kërkimore, të tilla si: SIGMA, FMN, Banka Botërore, USAID, OSCE, Ambasada Holandeze, si dhe me përfaqësues të shoqërisë civile. Në të janë reflektuar komentet dhe vërejtjet e ministrive të linjës, Bankës së Shqipërisë dhe Kontrollit të Lartë të Shtetit.
Disa nga risitë kryesore që sjell ky ligj janë:
·    Koordinimi më i mirë i politikave afatmesme me ato vjetore. Ligji parashikon procedura të detajuara e të plota për hartimin dhe miratimin e programit buxhetor afatmesëm, mbështetur në propozimet e institucioneve buxhetore të qeverisjes së përgjithshme e të asaj vendore, si dhe për pasqyrimin e politikave dhe objektivave të tij në projektbuxhetin vjetor.
·    Përmirësimi i procesit të menaxhimit të shpenzimeve publike, përmes buxhetimit në bazë të programeve e të performancës.
·    Ndarja e funksionit të hartimit të politikave nga ai i menaxhimit të zbatimit të tyre, në përputhje me standardet europiane, e cila do të ndikojë në rritjen e eficiencës së funksionarëve e nëpunësve që i ushtrojnë këto funksione, si dhe në përmirësimin e performancës së institucioneve buxhetore.
·    Përafrimi i legjislacionit me atë komunitar dhe me Kodin për Transparencën Fiskale të Fondit Monetar Ndërkombëtar.
·    Rregullimi i marrëdhënieve ndërqeveritare, nëpërmjet bashkërendimit të procesit buxhetor të qeverisjes qendrore me atë të qeverisjes vendore.
·    Hedhja e bazave të kontrollit të brendshëm financiar publik dhe të pjesëve të tij përbërëse, auditimit të brendshëm, menaxhimit e kontrollit financiar dhe inspektimit financiar në përputhje me normat europiane.
·    Reflektimi i zhvillimeve të reja në fushën e statistikave dhe të kontabilitetit publik, duke respektuar standardet ndërkombëtare.
Gjatë diskutimit parlamentar deputetët vlerësuan nevojën dhe rëndësinë e ligjit, cilësinë e përgatitjes së tij, risitë që ai sjell, si dhe kontributin që do të japë në programimin buxhetor afatmesëm e vjetor, mbështetur në strategjitë dhe prioritetet e qeverisjes së përgjithshme e të asaj vendore. Ata ishin të mendimit se ligji vendos kornizat dhe parimet e nevojshme në fushën e huamarrjes e të garancive financiare, kontabilitetit, monitorimit e auditimit të sistemit buxhetor, si dhe inspektimit financiar.
Diskutimi u përqendrua në këto çështje kryesore:
- Përcaktimi i një rregulli fiskal që duhet të respektohet në ligjin vjetor të buxhetit të shtetit, me qëllim forcimin e disiplinës fiskale dhe të qëndrueshmërisë makroekonomike të vendit. Për këtë çështje u diskutuan disa variante, si: kufizimi i nivelit të deficitit buxhetor, shpenzimeve ose borxhit publik. Në përfundim, Kuvendi miratoi variantin e kufizimit të përqindjes së deficitit buxhetor ndaj prodhimit të brendshëm bruto, e cila nuk mund të tejkalojë përqindjen e shpenzimeve kapitale ndaj prodhimit të brendshëm bruto, të parashikuara në ligjin vjetor të buxhetit të shtetit.
- Parashikimi i fondit të kontigjencës, si pjesë e buxhetit të shtetit. Shumica e deputetëve mbështeti mendimin e specialistëve për këtë çështje, duke e konsideruar fondin e kontigjencës një element të disiplinës fiskale dhe të qëndrueshmërisë makroekonomike, të nevojshëm për të përballuar situatat e mundshme të realizimit të të ardhurave, për rritjen e pagave dhe pensioneve në përputhje me realizimin e të ardhurave, kryerjen e financimeve të reja apo shtimin e financimeve mbi fondet e miratuara.
Nga disa deputetë u kundërshtua parashikimi në buxhetin e shtetit i fondit të kontigjencës, i cili, sipas tyre, cenon transparencën e shpenzimeve. Ata ishin të mendimit se me përmirësimin e cilësisë së hartimit të buxhetit të shtetit, duke detajuar të gjithë elementët e shpenzimeve, parashikimi i një fondi të tillë bëhet i panevojshëm.
Ndarja e funksioneve midis hartuesve të politikave dhe nëpunësve autorizues parashikohet të realizohet brenda një periudhe 3-vjeçare. Nga disa deputetë u kërkua informacion më i plotë për nevojën e kësaj periudhe tranzitore dhe për përputhjen e funksioneve e kompetencave të nëpunësve autorizues me ligjin "Për statusin e nëpunësit civil". Deputetët ishin të mendimit se periudha 3-vjeçare është e nevojshme për të realizuar tranzicionin. Dhënia e kompetencave këtyre nëpunësve në menaxhimin e buxhetit të shtetit është një ndër praktikat e mira të zbatuara në vende të tjera. Për të përputhur këtë ligj me ligjin "Për statusin e nëpunësit civil", deputetët riformuluan dispozitat përkatëse.Deputetët u ndalën në mënyrë të veçantë në dispozitat që trajtojnë harmonizimin e zhvillimit ekonomik e financiar afatgjatë me buxhetin vjetor. Në ligj jepet e drejta që,  për kontratat e rëndësishme shumëvjeçare, të kryhen shpenzime përtej vitit buxhetor deri në një afat maksimal prej tre vjetësh pas përfundimit të vitit buxhetor. Deputetët ishin të mendimit se dhënia e kompetencës Këshillit të Ministrave që të rishpërndajë fondet buxhetore deri në 10 për qind të totalit të programit të miratuar është një ndër praktikat e mira që zbatojnë vendet e tjera dhe krijon fleksibilitetin e nevojshëm në kryerjen e shpenzimeve publike dhe realizimin e objektivave. Mazhoranca ishte kundër propozimit të disa deputetëve të opozitës për reduktimin deri në 7 për qind të nivelit të rishpërndarjes së fondeve buxhetore, pasi kjo zgjat procedurat dhe ngurtëson kryerjen e shpenzimeve dhe realizimin e objektivave qeverisëse.
Ministria e Jashtme propozoi që në ligj të shtohet një nen, i cili të vendosë detyrimin që në ligjin e buxhetit vjetor të parashikohen fondet për shlyerjen e detyrimeve që rrjedhin nga zbatimi i vendimeve të Gjykatës Europiane për të Drejtat e Njeriut.
Bazuar në sugjerimet e Ministrisë së Financave dhe të Ministrisë së Drejtësisë, Kuvendi vendosi që kjo çështje të mos trajtohet në ligjin organik të buxhetit, por në ligjin e buxhetit vjetor.

© 2005- 2014, Bujar Leskaj. - Te gjitha te drejtat e rezervuara.